سیخ در شطرنج
آچمزی وارونه: مهرهٔ باارزش جلوست، باید حرکت کند، و مهرهٔ پشتش می‌افتد.
سیخ حملهٔ فیل، رخ یا وزیر در امتداد یک خط به مهرهای باارزش است. آن مهره باید از سر راه کنار برود، و آن‌گاه می‌توان مهرهٔ کم‌ارزش‌تری را که پشتش ایستاده زد.
سیخ در برابر آچمز
هر دو حمله‌هایی خطی به دو مهره در آن واحدند. تفاوت در ترتیب است. در آچمز مهرهٔ باارزش‌تر عقب است، پس مهرهٔ جلویی گیر افتاده. در سیخ مهرهٔ باارزش‌تر جلوست، پس باید حرکت کند و مهرهٔ پشتش زده می‌شود.
سیخی که کیش می‌دهد اجباری‌ترین نوع آن است، چون شاه پیش از هر کاری باید از کیش خارج شود. مگر آنکه بتوان جلوی کیش را بست یا مهرهٔ سیخ‌زننده را زد، شاه کنار می‌رود و مهاجم مهرهٔ پشتش را می‌زند.
سیخ‌ها کجا پیدا می‌شوند
- در آخربازی‌ها. با صفحه‌ای باز و شاه‌هایی بی‌پناه، کیشی در امتداد یک ستون، ردیف یا قطر اغلب شاه و مهرهٔ پشتش را به سیخ می‌کشد. در آخربازی‌های رخ، کیشی که شاه و رخِ پشتش را به سیخ بکشد می‌تواند بازی را تعیین کند.
- پس از راندن شاه به یک خط. کیشی بدهید که شاه را به همان ستون یا ردیفِ رخ خودش براند، سپس در امتداد همان خط کیش بدهید تا هر دو را به سیخ بکشید.
- در امتداد قطرهای بلند. دو مهرهٔ سنگین روی یک قطر دعوتی برای فیل‌اند.
در آخربازی، هر کیشی را که می‌توانید بدهید بررسی کنید. اگر یکی از آن‌ها شاه حریف را روی همان خطِ رخ خودش براند، سیخ می‌تواند رخ را ببرد، و این معمولاً بازی را تعیین می‌کند.
پرهیز از سیخ
- اگر مهرهای از حریف بتواند در امتداد یک خط باز حمله کند، شاه خود را روی آن خط همراه وزیر یا یکی از رخ‌هایتان رها نکنید.
- در آخربازی‌های وزیر، شاه را نزدیک سربازهای خودتان نگه دارید تا از کیش‌ها پناهش دهند. شاه برهنه روی صفحهٔ باز به‌آسانی سیخ میخورد.
- پیش از حرکت دادن شاه، به‌ویژه هنگام خروج از کیش، بررسی کنید که آیا خانهٔ تازه آن را با وزیر یا یکی از رخ‌هایتان روی یک خط قرار می‌دهد.
تمرین سیخ
خواندن دربارهٔ یک الگو با دیدنش زیر فشار زمان فرق دارد. تمرین‌گر معماهای رایگان شطرنج موقعیت‌های ریتینگ‌دار از بازی‌های واقعی می‌دهد و هم‌زمان با حل کردن شما خودش را با سطحتان هماهنگ می‌کند. اگر معمایی را اشتباه زدید، بعد از تمام شدنش «تحلیل» را بزنید تا روی صفحهٔ تحلیل باز شود و ببینید چه چیزی را از دست دادید.
تاکتیک‌های مرتبط
آچمز
مهرهٔ آچمزشده نمی‌تواند حرکت کند بی‌آنکه چیزی باارزش‌تر پشتش را آشکار کند، پس دیگر نمی‌شود برای دفاع به آن تکیه کرد.
چنگال
یک مهره، دو هدف. در Lichess معماهایی که بر چنگال استوارند از معماهای هر الگوی تاکتیکی دیگری بیشترند و بیش از دو برابر معماهای آچمز. چنگال نخستین تاکتیکی است که ارزش تسلط دارد.
حملهٔ بازشونده
یک مهره را حرکت دهید تا مهرهٔ دیگری که پشت آن است تهدید را بسازد. مهرهٔ حرکت‌کرده هم می‌تواند تهدید خودش را بسازد، پس یک حرکت اغلب دو حمله پدید می‌آورد.
پرسش‌های پرتکرار
سیخ در شطرنج چیست؟
حملهای خطی که به مهرهای باارزش میخورد و به محض کنار رفتن مهرهٔ جلویی، مهرهٔ پشتش را میبرد. گاهی به آن «آچمز وارونه» یا «حملهٔ اشعهٔ ایکس» هم میگویند.
آیا سیخ از آچمز بهتر است؟
سیخ معمولاً بیدرنگ مهره میبرد، در حالی که آچمز ضعفی پایدار میسازد که هنوز باید از آن بهره ببرید، پس از این دو، سیخ اجباریتر است. اما آچمز بیشتر پیش میآید. در Lichess حدود ۳۸۹ هزار معما دربارهٔ آچمز و حدود ۱۴۴ هزار معما دربارهٔ سیخ هست.