Beste schaakopeningen voor beginners
Om te beginnen heb je drie openingen nodig: één met wit, één tegen 1.e4 en één tegen 1.d4. Hier lees je wat je kiest, waarom, en wat kan wachten.
Wat een opening goed maakt voor beginners
Een goede eerste opening volgt de principes die je toch al leert: pionnen naar het centrum, paarden en lopers ontwikkelen, rokeren en de torens verbinden. Als elke zet een reden heeft die je hardop kunt zeggen, blijf je zinnig spelen als je tegenstander een zet doet die je niet hebt bestudeerd, en onder clubniveau gebeurt dat al na een paar zetten.
Ze moet ook leiden tot stellingen die je steeds weer tegenkomt, zodat je ervaring zich opstapelt. Een systeem dat je elke partij speelt, leert je meer dan elke week een nieuw trucje.
Met wit
- De Italiaanse opening (1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bc4). De klassieke eerste opening. De loper mikt op f7, de plannen zijn eenvoudig en ze leert je open, tactisch schaak.
- Het Londen-systeem (1.d4, Bf4, e3, c3). Je speelt tegen bijna alles dezelfde opstelling, dus er is heel weinig theorie en je krijgt elke partij een solide stelling. Goed als je liever speelt dan uit je hoofd leert.
- Het Damegambiet (1.d4 d5 2.c4). De stap na het Londen-systeem. Je vecht harder om het centrum en leert klassieke plannen die op elk niveau van pas komen.
- Volgende stappen na 1.e4: de Schotse partij opent meteen het centrum, en de Weense partij voegt de aanval met f4 toe, met minder risico dan het Koningsgambiet.
Met zwart
Tegen 1.e4 leert 1...e5 je dezelfde open spelen die je met wit speelt, en de gidsen over de Italiaanse opening en de Schotse partij behandelen beide kanten. Wil je iets rustigers, dan geeft de Caro-Kann een solide stelling met een duidelijk plan, en de Scandinavische verdediging brengt de partij vanaf zet één op bekend terrein.
Tegen 1.d4 houden het geweigerd damegambiet (zie de gids over het Damegambiet) of de Slavische verdediging het centrum vast met ...d5 en ontwikkelen ze natuurlijk. Beide blijven op elk niveau gezond, dus je hoeft ze nooit te vervangen.
Openingen voor later
Sommige openingen zijn uitstekend, maar straffen je af als je ze niet kent. De Siciliaanse verdediging, Grünfeld-Indisch, de Benoni en Koningsindisch zitten vol scherpe, theoretische varianten waarin één vergeten zet de partij kan kosten. Kom erop terug als de basis van het centrumspel vanzelf gaat.
Gambieten zoals het Koningsgambiet zijn heel leuk en leren je aanvallen. Bewaar ze voor je tweede opening.
Valkuilen die elke beginner moet kennen
Je hebt er niet veel nodig, maar twee kom je online vaak tegen. De Fried Liver-aanval straft een natuurlijk ogende terugname in het Tweepaardenspel af, en het Stafford-gambiet verstopt een valkuil achter de meeste natuurlijke witte zetten. Leer hoe beide werken en hoe je ze vermijdt, en je verliest er niet meer in tien zetten van.
Wat je ook kiest: speel het, verlies ermee en zoek uit waarom. Importeer je partijen in het analysebord, zoek de zet waarop de stelling omsloeg en lees de gids over die opening opnieuw met die stelling in je achterhoofd.
De openingen in deze gids
Italiaanse opening
De klassieke manier om een partij te openen: ontwikkelen, op f7 mikken, rokeren. Voor de meeste spelers de beste eerste opening.
Londen-systeem
Eén opstelling tegen bijna alles. Het is populair op clubniveau en krijgt vaak de kritiek dat het tot eentonige partijen leidt.
Damegambiet
Een van de oudste openingen in het schaken, al genoemd in het Göttingen-manuscript uit 1490 en nog altijd gespeeld op het hoogste niveau. Het Slavisch en het Halfslavisch komen allebei voort uit de eerste zetten.
Schotse partij
Wit opent op de derde zet het centrum in plaats van te manoeuvreren. De stellingen zijn helder en actief, en er is minder theorie te leren dan in de Spaanse opening.
Weense partij
Wit ontwikkelt eerst het damepaard en houdt f4 achter de hand. De partij kan rustig blijven of uitlopen op een scherp gambiet vol trucs.
Caro-Kann-verdediging
Het solide antwoord op 1.e4 dat de witveldige loper vrij laat. Zie het als de Franse verdediging zonder slechte loper.
Scandinavische verdediging
Daag het centrum uit bij de eerste zet. De theorie is beperkt, de plannen zijn duidelijk en de varianten met 2...Qxd5 komen steeds weer uit op dezelfde pionnenstructuur.
Slavische verdediging
Eigenlijk het geweigerde Damegambiet zonder slechte loper. Het is een van de meest solide antwoorden op 1.d4.
Fried Liver-aanval
Een paardoffer op f7 dat de zwarte koning naar het midden van het bord sleurt. Giulio Cesare Polerio speelde het al vóór 1606, en tegen het natuurlijk ogende 5...Nxd5 wint het nog altijd veel partijen.
Veelgestelde vragen
Wat is de beste schaakopening voor beginners?
Met wit de Italiaanse opening: elke zet volgt een principe dat je kunt uitleggen. Met zwart 1...e5 tegen 1.e4 en het geweigerd damegambiet tegen 1.d4. Alle drie leren gezond centrumschaak met heel weinig stampwerk.
Hoeveel openingen moet een beginner leren?
Drie: één met wit, één tegen 1.e4 en één tegen 1.d4. Daarmee dek je bijna elke partij die je speelt, en drie goed kennen is beter dan er een dozijn proberen.
Moeten beginners gambieten leren?
Leer eerst hoe je ze bestrijdt, vooral de bekende valkuilen zoals de Fried Liver en het Stafford-gambiet. Zelf gambieten spelen is een goede tweede stap zodra je ontwikkeling en koningsveiligheid op orde zijn.
Hoeveel tijd moet ik aan openingen besteden?
Veel minder dan aan tactiek. De eerste zes tot acht zetten en het plan daarna kennen is genoeg tot ongeveer 1800; de meeste partijen op dat niveau worden beslist door tactiek en fouten in het middenspel.